Etter datainnsamlinga. 13. april. Toget.

Eg er på toget att, på veg frå Perm til Moskva. Det er dag ute og eg har sove tolv timar, heilt til Nizjnyj Novgorod. Det var kanskje ingen veg utanom å sova eit halvt døger no. Fordøya inntrykk frå to og ei halv veke med feltarbeid, kanskje femti nye bekjentskap, nye roller og nye usynlege strengar som går ut frå eit varmt punkt inni meg, til alle desse menneska. Nokre av dei er vaksne, men flest unge, svært unge: om ti år er dei framleis yngre enn meg. Og det har vakse fram eit sterkt ynskje om at alt godt må fylgja dei, same kva veg dei skulle gå. Og om at dei må få leva på ein stad som er god, som vil dei vel. 

Så kva har eg eigentleg gjort desse vekene? Eg har samla inn data. Til saman er det mange timar med lydopptak. Eg har gjort intervju på ein skule og snakka med tjue ungdommar, ein og ein, om livet deira, om Perm og om forholdet deira til språk. Opptaka eg sit att med skal samanliknast med tilsvarande data frå Novosibirsk (som eg samla inn i fjor), Voronež og kanskje Moskva, og inngå som del av doktorgraden min.Og så skal eg sjå om det er noko spesielt med måten dei pratar på i Perm, samanlikna med andre stader. Eg interesserer meg for skilnader i ungdommane sine oppfatningar av språk, og spesielt skilnader i a) språkbruk og b) tankar om språk på ulike stader. Men menneske er ganske kompliserte av seg og det er mykje som påverkar talemålet vårt. Noko av det som står tydelegast føre meg etter intervjua, der eg fokuserte på språket til dei eg snakka med, er variasjon i talemålet.

Stil er noko ein i større og større grad tek omsyn til i sosiolingvistisk forsking og Nikolas Coupland har skrive ei bok om dette (Style, Coupland 2007). Det er denne boka eg les på toget til Moskva. Stil er viktig for ungdommane eg snakka med. I ein del av intervjua let eg ungdommane få svara på spørsmål om eigen språkbruk, mellom anna om identitet i språk. Snakkar du alltid på same måte, eller avhenger det av kven du snakkar med? Der svarte mange at dei snakka ulikt i ulike situasjonar. Til lærarane snakkar dei formelt og med vener snakkar dei heilt avslappa. Somme meinte at dei alltid snakka likt og dei såg ikkje nokon grunn til å endra på språket. Litt seinare snakka me om ungdomsslang og eg spurte korleis dei hadde reagert dersom det kom ein mann på 40 og begynte å snakka — og så viste det seg at han brukte masse slang. Her var det mange av ungdommane som begynte å le. 

Når ungdommane sjølve fekk sjansen til å seia korleis dei brukte språk er dette berre ei side av saka. Eg kjenner ikkje desse ungdommane sjølv og veit ikkje korleis dei snakkar elles, men eg mistenkjer at dei tilpassa både innhaldet i det dei sa og sjølve talemålet sitt til dømes fordi eg er kvinne, fordi eg er eldre enn dei, fordi dei ikkje kjenner meg og fordi eg er utlending. Somme sosiolingvistar har utstyrt vanlege folk med bandopptakarar og bede dei ta opp talemålet sitt i ulike situasjonar, og då kan dei analysera korleis ulike trekk i talemålet endrar seg. Her er det i stor grad snakk om oppførsel som ein er mindre bevisst (Goffmann 1959, i Coupland 2007:111). 

Sjølve intervjuet mitt var dessutan delt opp i fleire delar og skulle framkalla ulike stilar undervegs, og når eg analyserer talemålet ventar eg å finna skilnader mellom delane der dei blir bedne om å lesa opp ein tekst, styrte monologar der dei skulle improvisera ut frå ei stikkordliste, spørsmål der dei svarte uengasjert og spørsmål der dei verkeleg hadde noko på hjartet og kom med lengre svar. 

Ungdommane mine var frå ein og same skule og skulen er ein stad der det kan utvikla seg spesielle måtar å snakka på, anten i venegjengar, mellom folk som har same interesser eller generelt på skulen. Når ein vel ut folk til å representera ein viss type menneske i ei undersøking kan det gjerast på mange måtar, mellom anna gjennom tilfeldig utval. Av og til er det det som har skjedd når du blir oppringt på telefonen og blir beden om å svara på spørsmål om politisk preferanse eller noko heilt anna. Somme som forskar på språk samlar inn data frå mange personar og lagar statistikk av det. I mitt tilfelle lot det seg ikkje seg gjera å operera med eit tilfeldig utval av ungdommar frå Perm, og undersøkinga mi har ikkje meir enn tjue personar. Det har likevel ein verdi å ha tid til å opparbeida seg tillit på ein skule og i tillegg setja seg litt meir skikkeleg inn i situasjonen til dei menneska ein snakkar med. For alle skular er jo ulike, og dersom ein undersøkjer mange ulike skular har ein ikkje høve til å få vita like mykje om kvar av dei og setja dei inn i ein større kontekst. Og så får ein sjansen til å gje noko tilbake til skulen, i mitt tilfelle i form av foredrag om skulesystemet i Noreg og ei rekkje besøk i ulike klassar for å prata med elevane. Og kven var det så eg snakka med i intervjua? Var det typisk Perm-ungdom? Vel, nei. Ungdommane var ulike. Somme har lyst til å flytta vekk, langt vekk, andre vil berre bli verande i Perm. Somme vil bli kunstnarar, somme tenkjer på å få familie, somme likar å gå på kafé, somme liker å spela data, somme er sjenerte, somme vil like gjerne prata om Bergen og Noreg som å snakka om Perm. Menneske er ganske kompliserte av seg, og no er det likevel om å gjera å få strukturert dataa på rimeleg vis. Det blir spanande.

St. Petersburg - Perm

Eg er den passasjeren som ikkje har med tøflar. Den einaste. Den som ikkje kjøper lotterilodd frå RZhD sitt lotteri. Som ikkje klarer å overhøyra radioen (som ein ikkje kan skru av) og fylgja med på filmen Mars på eit nettbrett (som er utan undertitlar og blir overdøyvd av radioen – sjølv ein russar må lesa på leppene for å kunna fylgja med) samstundes. Takk og pris at eg i alle fall drikk te.

Den eine dama her i kupeen har opna ein fødeklinikk aust i Russland, den andre har jobba på Nevskij og kan skilja nordmenn, svenskar og danskar frå kvarandre, og den tredje er ein nomadisk lingvist som fylgjer etter mannen sin og jobbar der han jobbar. Og så er det meg. Me reiser saman. Me har sete saman i sofaen og venta på mat medan dagen forsvann, månen og maten dukka opp om lag samstundes, og no er det natt. No er klokka halv ti og dei søv, dei andre. Damene skal jo av toget om ikkje så lenge. Dette toget går heilt til Jekaterinburg, til Asia, men det er ikkje alle som skal så langt. Faktisk har me anna ærend, alle me fire. Det er eg som skal av sist. Tjueni timar etter St. Petersburg.

Inne på toget har ein den vesle tida og den store tida. Den store tida er lineær: den tek oss bortetter sporet til strengt bestemte tider. Det er bestemt kva for eit spor me skal fylgja og kva for nokre byar me skal gjennom, presis kortid me skal stoppa på perrongane. Og den er nådelaus. Den bryr seg ikkje om det som ventar deg: har du sett deg på toget går det ikkje an å koma seg tilbake – i alle fall ikkje på same tog. Om toget brenn, om det ventar deg noko som ikkje er godt, om du reiser frå noko du ikkje skulle reist frå… Toget går. Ja, det skal tilbake ein gong, men ofte er det andre passasjerar som reiser då. Og om ikkje det er andre passasjerar er dei annleis: dei har møtt nokon, gjort eitt eller anna, endra seg, fått meir eller mindre bagasje.

Den vesle tida inne i kvar kupe er overveldande. Ein veit ikkje eingong om ein hamnar i notid, framtid eller fortid eller alle tre på ein gong. Som den gongen eg delte kupe med ei flott, eldre dame som hadde arbeidd på eit atomkraftverk. Der sat ho, ei dame i sekstiåra, og fortalte om reiser til både Cuba og andre søramerikanske og asiatiske land, om grenselaust samarbeid frå sovjettida… Ho sukka, livet var verkeleg interessant den gongen – med så mange moglegheiter. Ei personifisering av historiebøkene som eg akutt angra på at eg ikkje hadde lese grundigare den gongen eg gjekk gjennom dei: eg kunne ha gått systematisk til verks, funne kjeldene på biblioteket og prøvd å forstå alt dette (eller i det minste lese heile pensum). Og kor levande ho snakka! Så levande at tida i kupeen samstundes gleid over i framtid. I ei framtid kunne det ha vore eg som sat der og snakka med ei jente som framleis ikkje hadde rynker. Det kunne ha vore eg som fortalte om ei røynd som hadde endra seg totalt, som ikkje eksisterte lenger, men høyrte til i historiebøkene. Kanskje såg ho føre seg ei endå fjernare tid då ho vart fjern og såg ut vindauget, ikkje veit eg. Ei slags syklisk tid der ho visste at ungdom skulle bli alderdom og at det alltid skulle gå vidare på den same måten. Notid var det likevel når me såg kvarandre i augo og var saman i den store tida, på veg til same stad, avhengige av dette toget. Med eller utan tøflar.

Eg vaknar dagen etter og to av damene er skifta ut. Tida har endra seg igjen – eg kjenner det på meg allereie før dei har sagt så mykje som eit ord. Det er stille i kupeen, men snart, snart vaknar dei.



____

Brita Lotsberg Bryn ved IF (UiB) forskar på både tidsforståing og togmytologi i russisk litteratur, og denne korte teksten er inspirert av foredraga hennar. 

Ytringsfridom i russiske sosiale medium etter 2012

Miniforedrag på Amalie Skram VGs 18. februar og på vårseminaret på russisk 4. mars.

«Alt som skjer i Russland betyr noko for dykk, òg», sa den russiske advokaten og menneskerettsforkjemparen Pavel Tsjikov då han var i Bergen for å ta imot Raftoprisen på vegne av organisasjonen Agora i november. Noreg har felles grense med Russland i Finnmark, og lange tradisjonar for kontakt over grensa. Då grensebuarbeviset i 2012 vart innført for nordmenn og russarar som bur innan 30 kilometer frå grensa var det ein stor diplomatisk siger. Med grensebuarbeviset kan dei som bur nærast grensa, reisa utan visum til den andre sida.

Den korte avstanden mellom nordmenn og russarar er på sitt mest konkrete akkurat i Finnmark. Grensa er ein av fleire grunnar til at det er av vår felles interesse å halda oss oppdaterte på kva som skjer i Russland. Russland og Noreg er òg berre eitt tastetrykk frå kvarandre — på internett.

Ytringsfridom i Russland var blant dei tema som vart aktualisert her hos oss då organisasjonen Agora, som ein del av dykk kjenner til, fekk Raftoprisen i fjor haust. Agora arbeider mellom anna for å sikra rettvise rettssaker i Russland, men òg for ytringsfridom. I det siste har hendingane i Paris og København gitt oss eit nye perspektiv på ytringsfridom. I båe desse tilfella har ytringar blitt besvart med vold, og i ulike land, på ulike arenaer, pågår det diskusjonar om kva rammer ytringsfridom skal ha.

Fyrst i dette miniforedraget vil eg fortelja kort om korleis internett har vakse fram i Russland fram til dette tidspunktet og til i dag. Deretter vil eg gje nokre døme på korleis bruk av russiske sosiale medium blir regulert gjennom det russiske lovverket. Til slutt vil eg opna for diskusjon om kva prosessane innan ytringsfridom i dagens Russland kan seiast å representera.

Ytringsfridomen i Russland blir avgrensa ikkje berre i sosiale medium. Organisasjonen Freedom House, som kvart år rangerer alle verdas land etter kor frie dei er, meldte nyleg at Russland hadde blitt meir ufritt i laupet av det siste året. Freedom House nemner ei vag russisk lovgiving, samt større statleg kontroll av pressa, overvaking av internett og vald mot journalistar som nokre av grunnane til at Russland har kome endå dårlegare ut i rangeringa for 2014. Og i si tale på utdelinga av Raftoprisen til Agora minte Martin Paulsen om dei hundrevis av organisasjonane som har vore utsett for statlege inspeksjonar eller å bli stempla som «utanlandske agentar» i laupet av dei siste få åra. 

Det blir vanskelegare og vanskelegare for media, uavhengige organisasjonar, kunstnarar og andre å ytra seg fritt. I 2014 byrja til dømes lovene for massemedia å gjelda for populære bloggar, dei med over 3000 lesarar i døgnet. Bloggarar har frå i fjor av heller ikkje lov til å vera anonyme. Både i massemedia og i kanalar som ikkje tradisjonelt har blitt rekna som massemedia er det ein del som kjenner seg nøydde til å innføra sjølvsensur.

Pavel Tsjikov frå Agora uttalte i november i fjor at internett no er den einaste staden i Russland der ein kan ytra seg fritt. Det er ein grunn til at det er særskilt viktig å snakka om ytringsfridom på nettet og i sosiale medium. 

I dei største byane i Russland er internett veldig tilgjengeleg. I november i fjor sjekka eg mailen gratis frå metroen i Moskva, og eg hadde nettilgang utan passord over heile universitetsområdet då eg var på feltarbeid i Novosibirsk. God nettilgang på offentlege stader har ført til at fleire har kunne bruka internett og slik fått tilgang til alternative informasjonskjelder. Ikkje berre i storbyane, men òg elles i Russland har internett gått frå å vera sjeldan vare, til å bli brukt av mange. I år 2000 var det om lag 2 prosent som brukte internett på månedleg basis. Etter dette var veksten enorm, og i 2012 brukte om lag 60 % av innbyggjarane i Russland internett.

Pavel Tsjikov deler det russiske internettet si historie inn i tre delar. I perioden fram til 2008 hadde ikkje internett spelt noko særleg rolle i offentleg politikk i Russland. Så vart Dmitrij Medvedev president i Russland. Medvedev hadde konto på Twitter og på Instagram, og sin eigen videoblogg. Under hans presidentperiode auka bruken av internett overalt i Russland, medan den raske teknologiske utviklinga førte til nye moglegheiter. Med det nye maktskiftet i 2012, då Vladimir Putin vart president igjen, kom ein repressiv periode. Tendensane til sensur etter dette har blitt tydelegare og tydelegare. I 2014 meldte Assosiasjonen for internettbrukarar om at talet på brukarar av internett i Russland for fyrste gong hadde slutta å veksa. I rapporten deira kan ein dessutan lesa at det til saman var nesten 3000 konkrete tilfelle av begrensning av ytringsfridomen på russisk internett i fjor, ei kraftig auke frå 2013. 

Twitter publiserer kvart år ein såkalt «transparency report» der dei offentleggjer førespurnader frå ulike statar om å sletta informasjon, om å skaffa til veies informasjon om brukarar og førespurnader frå organisasjonar som meiner at opphavsretten er broten. Frå Russland kom det i fjor langt fleire førespurnader om å sletta informasjon eller å få innsyn i brukarinformasjon enn det har gjort tidlegare, men Twitter har i liten grad imøtekome førespurnadene frå Russland. 

Desse to prosessane: ein mogleg stagnasjon i tal på internettbrukarar og auka vakthald fører til at situasjonen er kritisk for internett som ein arena for ytringar.

Sosiale medium er i fylgje Store Norske Leksikon «nettbaserte tjenester som legger til rette for mange-til-mange-kommunikasjon og hvor innholdet i stor grad skapes av brukerne selv.» Facebook, Wikipedia, YouTube, blogger og Instagram kan etter denne definisjonen reknast som sosiale media. Sosiale medium har blitt ein viktig arena for ytringar i Russland. I Russland har bloggar spela ei heilt anna rolle enn det har gjort til dømes i Noreg, og dei har blitt brukte aktivt av aktivistar og den russiske politiske opposisjonen. 

Mange i Russland bruker Facebook eller Vkontakte slik mange her i Noreg bruker sosiale nettverk — til å dela, kommentera og lika daglegdagse ting. Men i tillegg kan ein bruka sosiale medium til å organisera ting. Moglegheiten ein har til å arrangera hendingar ved hjelp av sosiale medium vart særs viktig i Russland under protestane etter Duma-valet i 2011 og presidentvalet i 2012. Sosiale medium vart ein god måte å formidla til andre kor det skulle vera demonstrasjonar og kortid ein skulle møta opp. Ved hjelp av sosiale medium gjekk organiseringa kjappare og meir effektivt. Det vart mange og store demonstrasjonar i mange russiske byar.

Dette avdekka eit stort potensiale som låg i sosiale medium. 

Etter at Putin kom til makta vart ulovleg å informera om ulovlege demonstrasjonar, altså demonstrasjonar ein ikkje hadde fått løyve til å organisera. Lovendringa blir tolka som ein direkte reaksjon på demonstrasjonane i 2011/2012. Framleis blir sosiale medium brukt til å organisera ting, men no kan dette ha store konsekvensar. Og lova blir faktisk applisert. Studenten Oksana Borisova informerte om ein demonstrasjon i slutten av januar i år, gjennom å dela informasjon om det på profilen sin på Vkontakte. På grunnlag av det vart ho arrestert. Med dei nye lovendringane er det i det heile tatt forbode å dela informasjon, òg i sosiale media, om noko som er ulovleg. Og kva vil det seia å «dela» informasjon? Når ein trykkjer på «del»- eller «lik»-knappen kan ein stillast til ansvar for det ein deler.

Lova om ekstremisme har òg blitt vidareutvikla i Russland den siste tida og vart i 2014 utvida til å gjelda ytringar på nettet. Noreg har, i likskap med Russland, ei terrorlovgiving som forbyr å oppmoda direkte til terroristiske handlingar. Ekstremismelovgivinga i Russland femner breiare. Frå og med i fjor vart det ulovleg å ytra seg slik at ein «hissar folk til hat», i massemedia og på internett, inkludert i sosiale medium. Fleire russiske aviser har fått ei formell åtvaring etter å ha publisert saker om Charlie Hebdo. Lova er problematisk: den manglar skikkelege definisjonar både på terror og på kva det vil seia å hissa folk til hat, og dette legg opp til subjektiv døming.

For ein månad sidan vart ein tjuetre år gamal mann dømt etter ei liknande lov: lova som vernar om dei religiøse sine kjensler, som vart endra i 2013. Dette var det fyrste tilfellet der denne lova vart teken i bruk. Mannen vart dømt for å ha fornærma dei ortodokse kristne sine kjensler, på grunnlag av ein karikatur av Jesus. Karikaturen var publisert på sida hans på Vkontakte. Den same lova har den siste månaden blitt henvist til i forsøk på å stoppa ei oppsetjing av ein opera av Wagner, samt ei oppsetjing av «Metel’» (Snøstormen) av Pusjkin.

Ei anna ny lovendring rammar ei særleg svak gruppe. Sidan 2012 har det òg blitt innført endringar i ei lov som skal verna barn frå skadeleg informasjon. No inneheld denne lova òg eit spesifikt forbod mot informasjon om lesbiske, homofile, bifile og transpersonar, altså LHBT-personar, når det er slik at barn under 18 høyrer på. LHBT-personar i Russland er i utgangspunktet ei gruppe som har hatt det svært tungt over lang tid: menneskerettsorganisasjonar dokumenterer alvorlege tilfelle av hets og vald mot LHBT-personar — både i einskildtilfelle og i organiserte former. Homofile blir altså i stor grad usynleggjort: ein kan seia at menneska til ein viss grad blir sensurerte vekk.

Den nye lovendringa vil for det fyrste seia at det er svært få stader der homofile og andre i liknande situasjon kan samlast: dei må unngå stader der det er barn under 18 år. For det andre vil det seia at alle bøker og filmar som på ein eller annan måte handlar om homofili må aldersmerkast. For det tredje vil det seia at lesbiske, homofile, bifile og transpersonar under atten år ikkje kan få informasjon eller hjelp av vaksne menneske — det er imot lova. Ane Berg nemner i si masteroppgåve Skeiv kjønnsidentitet versus kjønnskonservatisme frå i fjor at omgrep knytt til seksualitet gjerne er tekne inn i russisk frå Vesten: ein har ordet gej for homofil og kvir for «skeiv». Med bakgrunn mellom anna i dette kan ein seia at homofili blir oppfatta som noko framand og urussisk. 

Situasjonen er definitivt verst for LHBT-personar under 18 år, og i 2013 oppretta aktivisten Jelena Klimova ei nettside og ei Facebook-gruppe der LHBT-personar kunne skriva for å be om hjelp. Ane Berg tek føre seg Klimova sitt arbeid i masteroppgåva si. Initiativet har fått namnet 404-barna etter feilkoden på nettet som viser til at informasjonen ikkje finst, og altså barna er dette som ikkje finst. Gjennom tilbodet har ungdommane fått ein arena der dei kan fortelja anonymt om seg sjølv, og dei kan få den støtta dei ikkje får andre stader. 404-prosjektet har blitt diskutert offentleg og nokre har meint at det er propaganda. I slutten av januar i år fekk Klimova ein bot på 50 000 rublar for å ha brote propagandalova. Sjølv om Klimova berre konsentrerer seg om å hjelpa dei som er i den vanskelegaste situasjonen av alle blir det altså ikkje gjort noko unntak: det ho driv med blir jo rekna som ulovleg. 

Klimova held fram med arbeidet.

Gjennom desse korte døma har eg prøvd å visa at ytringsfridomen i russiske sosiale medium særleg har blitt ytterlegare innskrenka sidan 2012, og at dette har fått konsekvensar for ulike grupper menneske, gjennom nedstenging av sider, bøter eller fengsel. Det er viktig å merka seg at ein òg blir dømt for det ein gjer på sosiale media.

Det er ikkje tvil om at ytringsfridomen har blitt innskrenka både i russiske sosiale medium og i det russiske samfunnet generelt. Sensuren er reell og aukande. Lovskrivinga i dag fører i fylgje korrespondenten Diana Khatsjatrjan til ei slags «forbudtheit»: meir og meir blir forbode, og forboda blir legitimisert gjennom lov. Lovene legg gjerne eit stort straffeansvar på einskildpersonar eller på organisasjonar. Det står dårlegare og dårlegare til med ytringsfridomen i Russland, og sosiale media har gått frå å vera ein fristad i ein stadig meir kontrollert russisk stat, til å i større grad bli underlagt kontroll. 

Ein konsekvens av dette er sjølvsensur blant dei som skriv: at ein tenkjer seg om og kanskje ikkje publiserer informasjon som kan bli slått ned på. Ein annan konsekvens er at mykje i samfunnet blir fortrengt og usynleggjort: det som ikkje passar inn.

Men internett er jo eit overnasjonalt fenomen? Den russiske staten ser ut til å meina at det er nasjonalt. Det som innbyggjarane i Russland gjer på nettet blir sett på som Russland si sak, og lover som innskrenkar ytringsfridomen i det russiske samfunnet elles gjeld òg på nett. 

Det at den russiske staten inntek ein sterk posisjon er ikkje nytt. Moskva i Russland er ein av dei byane som har hevda at dei er det «tredje Roma», altså eit nytt religiøst og moralsk senter etter det gamle Roma og Bysants. Samstundes er grensa mellom det offentlege og det private i endring, og det gjeld òg i Noreg. Me har sett at ei oppdatering eller ein kommentar på Facebook kan føra til fyrstesideoppslag — til dømes dersom ein kommenterer statsministeren sine skrivefeil. Prosessane kan altså forståast som ei utviding av den offentlege sfæra, eller ein inngripen i den private, om ein vil. 

Dette er langt frå heile biletet, men eit lite innblikk i situasjonen til ytringsfridom i russiske sosiale medium. Vår tidlegare ambassadør til Russland Mette Kongshem skreiv i Aftenposten 14. februar at det er viktig å prøva å forstå Russland og ikkje stola blindt på det ein høyrer i vestlege media. Kronikken hennar, som handla om situasjonen i Ukraina, har fått krass kritikk frå fleire hald. Som Geir Flikke frå Universitetet i Oslo seier skal jo heller ikkje kunnskap om Russland gjera oss blinde. Generalsekretær Bjørn Engesland og Aage Borchgrevink frå Den norske Helsingforskomiteen støttar dette, og meiner at Kongshem sitt største problem er at ho med «russiske auge» meiner Vladimir Putin sine auge. 

Det er viktig å vera på vakt for alt som skjer av innskrenking av internett som arena for ytringar. Me som lærer Russland å kjenna bør ha som mål å sjå Russland frå innsida og danna oss eit mest mogleg fullstendig bilete av kva det er som skjer.

Takk for meg.

Nytt perspektiv

I to veker skal eg sitja på kontoret til kollegaen min som er i permisjon, medan kontoret eg deler med to andre stipendiatar blir lydisolert. Etter lunsj i dag låste eg meg inn, rydda nokre saker til sides, plasserte mi eiga datamaskin på skrivebordet og sette meg ned. Brått var alt annleis. Ikkje berre sat eg åleine og kunne bestemma heilt sjølv ein del ting som ein ikkje kan bestemma når ein deler kontor, men no hadde eg utsikt bakanfor den autorative Johanneskyrkja med urskiva som fortalte meg kor langt på dagen eg var komen, opp til den kvite bygnaden på Fløyen, som i denne augneblenken bada i sol under ein djupblå himmel, og bortom lesesalen, mot nokre tre rett her borte som eg ikkje hadde lagt merke til før. Eg er glad i tre, særleg om vinteren, når ein ser kor krokete og spesielle dei er. Etter to minutt sette eg meg ned med trong til å skriva. Og eg tenkte at utsikten kan visst stå i tett relasjon til kva ein tenkjer og kva ein produserer.

Om du tenkjer at eg ikkje er takksam for den staden eg sit på til vanleg, er det ikkje slik. Det er mykje eg liker med den gamle boksamlinga. Blant anna ser ein ned på steinmuren under treet der studentane møter kvarandre etter førelesinga og set seg for å prata, og når ein snur hovudet og ser inn i rommet ser ein ofte ei eller to jenter som smiler tilbake. Det er inspirerande å tenkja på korleis det var her for ikkje så mange år sidan, då det sto tett med bøker der inne. Det lukta av visdom og støv. Eg skal tilbake til den eigentlege plassen min etterpå, og det er i og for seg bra. Men dette er så annleis. Det kjennest som om å ha fått ny programvare, kanskje, eller ei systemoppdatering. For det er ikkje slik at summen av det ein forstår eller evnar er ei eining som berre tida kan endra. Kanskje er det mogleg å flytta seg bittelitt, og så veit ein brått ting ein ikkje visste før, sjølv om ingenting anna har skjedd enn at ein er på ein annan stad. Eg kjente det på kroppen her ved dette nye skrivebordet.

Kva om det hadde vore forbode å byta kontor? Ein ville vel likevel ha snudd på saker og fått nye tankar. Ein ville ha tenkt sitt om akademiske tekstar, om media, om foreldre, mote, religion, konfliktar. Rundt omkring ville alle tenkt ulike ting. Og her sit eg, ser ut av vindauget og tek inn lyset utanfrå. Eg skriv om det. Eg veit at korleis eg enn skriv (eller teiknar) om det eine og det andre — så må eg gjera nett det. Je suis Charlie.